Trào ngược dạ dày thực quản: Nguyên nhân, phòng bệnh và cách điều trị

Hình ảnh so sánh dạ dày khỏe mạnh và trào ngược dạ dày

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD), còn được gọi là trào ngược axit là một rối loạn tiêu hóa ảnh hưởng đến cơ thắt thực quản dưới (LES), vòng cơ giữa thực quản và dạ dày. Bệnh trào ngược dạ dày thực quản là một vấn đề lâm sàng phổ biến, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới.

Hình ảnh so sánh dạ dày khỏe mạnh và trào ngược dạ dày
Hình ảnh so sánh dạ dày khỏe mạnh và trào ngược dạ dày

NGUYÊN NHÂN GÂY TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY THỰC QUẢN

Trào ngược nếu xảy ra sau bữa ăn, trong thời gian ngắn và không kèm theo các triệu chứng thì đây là hiện tượng bình thường. Tuy nhiên, nếu trào ngược xảy ra thường xuyên với tần suất khoảng 2-3 lần/tuần và có tổn thương thực quản thì cần phải hết sức lưu tâm bởi đây không còn là hiện tượng bình thường nữa.

Trào ngược dạ dày thực quản sẽ có thể gây ra các biến chứng khó lường như viêm đường hô hấp, viêm loét chảy máu thực quản, hẹp thực quản, barrett thực quản (tiền ung thư thực quản) và ung thư thực quản.

Nguyên nhân gây trào ngược dạ dày thực quản được giải thích là do “thùng đầy, nắp yếu”. Thùng ở đây là dạ dày và nắp là cơ thắt thực quản dưới. Thông thường, thức ăn khi được đưa vào cơ thể, thực quản sẽ mở ra và sau đó đóng lại để không cho thức ăn bị trào ngược lên. Tuy nhiên khi nắp nắp yếu hoặc thùng đầy sẽ khiến cho thức ăn dễ dàng bị trào ra khỏi dạ dày gây ra tình trạng trào ngược.

Trào ngược dạ dày do “nắp yếu”

Cơ thắt thực quản dưới bị yếu có thể là thương tổn do những nguyên nhân sau gây ra:

  • Tác dụng phụ của một số loại thuốc tây trong điều trị một số bệnh lý như cholecystokinine, glucagon, aspirin, ibuprofen và các loại thuốc huyết áp…
  • Thói quen xấu trong ăn uống, sinh hoạt như uống rượu bia, uống nhiều đồ uống chứa cafein, hút thuốc lá,…
  • Do mắc một số bệnh lý dẫn đến trào ngược như thương tổn ở hệ thần kinh ở thực quản, bị nhiễm trùng hoặc do di truyền…

Trào ngược dạ dày do “thùng đầy”

“Thùng đầy” là do chức năng của dạ dày bị suy giảm, quá tải lượng thức ăn chưa tiêu hóa được kịp thời. Những nguyên nhân gây “thùng đầy” có thể do:

  • Mắc một số bệnh lý liên quan đến dạ dày như viêm, phù nề, xước trợt, ung thư hoặc hẹp hang môn vị dạ dày thực quản,…
  • Ăn uống quá nhiều, đặc biệt là những thức ăn khó tiêu như nước uống có ga, đồ ăn nhanh, đồ ăn cay nóng, trứng,…

Tham khảo thêm:

TRIỆU CHỨNG TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY THỰC QUẢN

Những triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản thường gặp là tiết nước bọt nhiều, viêm phổi, tức ngực, đắng miệng, hen suyễn, khó nuốt, khản tiếng, ho,…

  • Tiết nước bọt nhiều: tiết nước bọt nhiều là triệu chứng phổ biến ở người bị trào ngược dạ dày do lúc này cơ thể tiết nước bọt để trung hoà axit có trong dạ dày.
  • Viêm phổi: dịch vị trong dạ dày đẩy đến thực quản có thể tràn đến phổ gây ra viêm nhiễm ở phổi là nguy cơ cao dẫn đến viêm phổi. Triệu chứng này khá phổ biến nếu bị trào ngược dạ dày.
  • Tức ngực: thức ăn cùng với dịch vị tiết ra ở dạ dày bị trào ngược đến thực quản khiến cho thực quản bị chèn ép gây ra cảm giác tức ngực, khó chịu.
  • Miệng có vị đắng: dịch mật thường tiết ra ở người bị trào ngược dạ dày khiến cho người bệnh luôn có cảm giác đắng miệng dù không ăn hay uống gì đắng cả.
  • Hen suyễn: thường gặp vào ban đêm ở người bị trào ngược dạ dày, thực quản.
  • Khó nuốt: do tăng tiết axit trong niêm mạc dạ dày dẫn đến trào ngược lên thực quản, gây phù nề, sưng tấy niêm mạc thực quản. Điều này khiến cho người bệnh có cảm giác khó nuốt, vướng víu ở cổ.
  • Khan tiếng, ho: do tăng tiết axit trong niêm mạc dạ dày dẫn đến trào ngược lên thực quản, gây phù nề, sưng tấy niêm mạc thực quản. Điều này khiến cho người bệnh có cảm giác khó nuốt, vướng víu ở cổ.

ĐỐI TƯỢNG CÓ NGUY CƠ MẮC TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY, THỰC QUẢN

Những đối tượng có nguy cơ mắc bệnh trào ngược dạ dày bao gồm:

  • Người bị béo phì.
  • Phụ nữ mang thai.
  • Người bị rối loạn mô liên kết, xơ cứng bì.
  • Người thường xuyên bị đói bụng.
  • Bên cạnh đó, những đối tượng sau đây cũng có nguy cơ mắc trào ngược dạ dày trầm trọng hơn gồm có:
  • Người hút thuốc lá nhiều.
  • Người ăn quá no hoặc những người hay ăn khuya.
  • Người thường xuyên ăn những thực phẩm chứa nhiều chất béo, đồ ăn chiên dầu mỡ.
    Người nghiện uống rượu, cà phê.
  • Người sử dụng thuốc kháng sinh như aspirin.

PHƯƠNG PHÁP CHẨN ĐOÁN TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY THỰC QUẢN

Để chẩn đoán trào ngược dạ dày ngoài việc chẩn đoán qua các triệu chứng lâm sàng thì các bác sĩ còn tiến hành chẩn đoán theo các phương pháp y khoa sau:

  • Nội soi đại tràng: bác sĩ sẽ tiến hành đặt một ống mỏng, linh hoạt được trang bị đèn và camera (ống nội soi) xuống cổ họng của người bệnh để kiểm tra bên trong thực quản và dạ dày của bệnh nhân. Kết quả xét nghiệm thường có thể là bình thường khi có trào ngược, nhưng nội soi có thể phát hiện viêm thực quản (viêm thực quản) hoặc các biến chứng khác. Nội soi cũng có thể được sử dụng để thu thập một mẫu mô (sinh thiết) để được kiểm tra các biến chứng như thực quản Barrett.
  • Thử nghiệm thăm dò axit ambulatory (pH): một màn hình được đặt trong thực quản của bệnh nhân để xác định khi nào và trong bao lâu, axit dạ dày sẽ xuất hiện ở đó. Phương pháp này sẽ được thực hiện thông qua màn hình kết nối với một máy tính nhỏ mà bạn đeo quanh eo hoặc có dây đeo qua vai. Màn hình có thể là một ống mỏng, linh hoạt (ống thông) luồn qua mũi vào thực quản của bạn hoặc một clip được đặt trong thực quản của bạn trong khi nội soi và được đưa vào phân của bạn sau khoảng hai ngày.
  • Nhân trắc thực quản: xét nghiệm này đo các cơn co thắt cơ nhịp nhàng trong thực quản của người bệnh khi nuốt. Nhân trắc thực quản cũng đo lường sự phối hợp và lực tác động bởi các cơ của thực quản của bệnh nhân.
  • Chụp X-quang hệ thống tiêu hóa của bệnh nhân: X-quang được thực hiện sau khi người bệnh uống chất phản quang để lấp đầy lớp lót bên trong đường tiêu hóa của bệnh nhân. Lớp phủ cho phép bác sĩ nhìn thấy hình ảnh của thực quản, dạ dày và ruột trên của người bệnh. Ngoài thuốc cản quang, người bệnh cũng có thể được yêu cầu nuốt một viên thuốc bari để có thể giúp chẩn đoán hẹp ống thực quản có thể cản trở việc nuốt.

ĐIỀU TRỊ TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY THỰC QUẢN

Cách điều trị trào ngược dạ dày thực quản hiệu quả
Cách điều trị trào ngược dạ dày thực quản hiệu quả

Bác sĩ có thể khuyên người bệnh trước tiên nên thử điều chỉnh lối sống chế độ dinh dưỡng để chữa trào ngược dạ dày. Nếu không có hiệu quả thì sẽ tiến hành điều trị bằng thuốc không kê đơn. Nếu bạn không cảm thấy tình trạng bệnh thuyên giảm trong vài tuần điều trị, bác sĩ có thể khuyên người bệnh nên dùng thuốc theo toa hoặc phẫu thuật.

Thuốc không theo toa

Các tùy chọn bao gồm:

  • Thuốc kháng axit trung hòa axit dạ dày: thuốc kháng axit, như Mylanta, Rolaids và Tums, có thể giúp giảm đau nhanh chóng. Nhưng một mình thuốc kháng axit sẽ không chữa lành thực quản bị viêm do axit dạ dày. Việc lạm dụng một số thuốc kháng axit có thể gây ra tác dụng phụ, chẳng hạn như tiêu chảy hoặc đôi khi là các vấn đề về thận.
  • Thuốc làm giảm sản xuất axit: những loại thuốc này – được gọi là thuốc ức chế thụ thể H-2 – bao gồm cimetidine (Tagamet HB), famotidine (Pepcid AC), nizatidine (Axid AR) và ranitidine (Zantac). Thuốc ức chế thụ thể H-2 không hoạt động nhanh như thuốc kháng axit, nhưng chúng giúp giảm đau lâu hơn và có thể làm giảm sản xuất axit từ dạ dày trong tối đa 12 giờ.
  • Các loại thuốc ngăn chặn sản xuất axit và chữa lành thực quản. Những loại thuốc này – được gọi là thuốc ức chế bơm proton – là chất ức chế axit mạnh hơn thuốc ức chế thụ thể H-2 và cho phép thời gian để mô thực quản bị tổn thương lành lại. Thuốc ức chế bơm proton không kê đơn bao gồm lansoprazole (Prevacid 24 HR) và omeprazole (Prilosec OTC, Zegerid OTC).

Thuốc kê đơn

Các phương pháp điều trị cường độ theo toa cho trào ngược dạ dày bao gồm:

  • Thuốc ức chế thụ thể H-2-kê đơn: chúng bao gồm famotidine theo toa (Pepcid), nizatidine và ranitidine (Zantac). Những loại thuốc này thường được dung nạp tốt nhưng sử dụng lâu dài có thể liên quan đến việc tăng nhẹ nguy cơ thiếu vitamin B-12 và gãy xương.
  • Thuốc ức chế bơm proton: chúng bao gồm esomeprazole (Nexium), lansoprazole (Prevacid), omeprazole (Prilosec, Zegerid), pantoprazole (Protonix), rabeprazole (Aciphex) và dexlansoprazole (Dexilant). Mặc dù thường dung nạp tốt, những loại thuốc này có thể gây tiêu chảy, đau đầu, buồn nôn và thiếu vitamin B-12. Sử dụng trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ gãy xương hông.
  • Thuốc tăng cường cơ thắt thực quản dưới: Baclofen có thể làm giảm trào ngược dạ dày bằng cách giảm tần suất thư giãn của cơ thắt thực quản dưới. Tác dụng phụ có thể bao gồm mệt mỏi hoặc buồn nôn.

PHÒNG BỆNH TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY, THỰC QUẢN

  • Duy trì cân nặng hợp lý: như đã chia sẻ ở trên, người bị béo phì là đối tượng dễ mắc chứng trào ngược dạ dày do áp lực đến bụng, đẩy dạ dày cao đến khiến axit bị trào ngược đến thực quản. Chính vì vậy cần giữ mức cân nặng hợp lý cho cơ thể để hạn chế áp lực lên bụng.
  • Ngừng việc hút thuốc lá bởi thuốc là là tác nhân gây trào ngược cũng như khiến tình trạng trào ngược trầm trọng hơn.
  • Nâng cao đầu giường hoặc kê cao gối hơn để giảm ợ nóng khi ngủ. Người bệnh có thể đặt các khối gỗ hoặc xi măng dưới chân giường để phần đầu được nâng lên từ 15cm đến 23cm là tốt nhất. Trong trường hợp không thể nâng giường lên, người bệnh có thể kê thêm gối để nâng cơ thể của mình từ thắt lưng trở lên.
  • Không nên nằm ngay sau ăn: tốt nhất sau ăn khoảng 3 tiếng đồng hồ mới nên nằm xuống để thức ăn tiêu hóa một phần nào. Như vậy sẽ hạn chế được trào ngược do “thùng đầy”.
  • Ăn thức ăn từ từ và nhai kỹ: ăn từ từ và nhai kỹ sẽ giúp thức ăn được tiêu hóa dễ dàng hơn, nhờ vậy mà dạ dày sẽ không bị quá tải.
  • Không nên ăn thực phẩm có gia vị mạnh như ớt, tiêu và đồ uống gây ra trào ngược dạ dày như thực phẩm nhiều dầu mỡ hoặc chiên rán, các loại đồ uống có cồn như bia, rượu, hạn chế ăn sô cô la, bạc hà, tỏi, hành tây và caffeine.
  • Không nên mặc quần áo bó sát bởi quần áo quá chật sẽ gây áp lực lên bụng và cơ thắt thực quản khiến bệnh không những không giảm và còn trầm trọng hơn.

CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG CHO NGƯỜI BỊ TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY THỰC QUẢN

Dinh dưỡng cho người trào ngược dạ dày thực quản
Dinh dưỡng cho người trào ngược dạ dày thực quản

Chế độ dinh dưỡng đối với sức khỏe là rất quan trọng, trong đó chế độ dinh dưỡng đặc biệt quan trọng đối với những người mắc các bệnh liên quan đến tiêu hóa, đối với trào ngược dạ dày cũng vậy.

Thực phẩm nên ăn

Chế độ dinh dưỡng hợp lý sẽ giúp giảm các triệu chứng trào ngược tức thì, đồng thời giúp hạn chế những biến chứng có thể gặp phải khi mắc bệnh. Do đó người bị trào ngược dạ dày nên bổ sung những loại thực phẩm sau vào chế độ dinh dưỡng hàng ngày:

  • Rau xanh: rau xanh là thực phẩm tuyệt vời cho hệ tiêu hóa, vì chúng chứa rất nhiều chất xơ, vitamin và khoáng chất. Đặc biệt ăn nhiều rau xanh sẽ giúp hỗ trợ giảm axit trong dạ dày. Vì vậy người bị trào ngược dạ dày thực quản nên bổ sung nhiều rau xanh trong bữa ăn hàng ngày. Một khẩu phần ăn phù hợp cho người bị trào ngược là nên cung cấp 50% rau xanh cho mỗi bữa ăn. Những loại rau xanh nên bổ sung là dưa chuột, súp lơ, bắp cải, rau bí, mồng tơi, rau khoai lang…
  • Các loại đậu đỗ: các loại đậu là một trong những thực phẩm tốt nhất cho người bị trào ngược dạ dày thực quản. Bởi cũng giống như rau xanh, các loại đậu chứa nhiều chất xơ, vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Bên cạnh đó, trong đậu còn chứa nhiều amino axit giúp trung hòa dịch vị trong dạ dày. Một số loại đậu nên ăn là đậu đen, đậu xanh, đậu tương, đậu đỏ,…
  • Gừng, nghệ: gừng và nghệ là 2 loại gia vị và cũng là 2 loại thảo dược thiên nhiên vô cùng hữu ích giúp trị chứng ợ nóng, ợ hơi ở người bị trào ngược dạ dày thực quản do chúng có tính kháng viêm hiệu quả. Cách sử dụng 2 vị thuốc này rất đơn giản, chỉ cần nêm nếm trong các món ăn hàng ngày hoặc pha trà đối với gừng 1-2 lát mỏng hoặc sử dụng tinh bột nghệ để ăn, uống.
  • Các loại thịt nạc: thịt nạc có màu trắng như thịt gà, thịt vịt,… là nguồn thực phẩm bổ sung đạm cần thiết và an toàn cho người bị trào ngược dạ dày. Tuy nhiên, khi lựa chọn những loại thịt này cũng cần loại bỏ mỡ, da để tránh làm tăng áp lực lên dạ dày.
  • Hoa quả tươi: đây là nguồn thực phẩm không những cung cấp nhiều chất xơ và còn nhiều vitamin và khoáng chất trong cơ thể. Và đặc biệt chúng có công dụng giảm tình trạng ợ nóng, ợ chua hiệu quả. Vì vậy người bị trào ngược dạ dày nên lựa chọn những loại hoa quả tươi có vị ngọt để bổ sung vào khẩu phần ăn hàng ngày. Nên tránh những loại quả có vị chua như chanh, quất, cam, nên tránh ăn đu đủ xanh,…
  • Thực phẩm chứa chất béo lành mạnh như hạt lanh, hạt óc chó, hạt điều, hạt mắc ca… Những thực phẩm này sẽ giúp giảm lượng chất béo chuyển hóa và bão hòa, rất tốt cho hệ tiêu hóa và sức khỏe.
  • Một số thực phẩm khác: ngoài những loại thực phẩm kể trên thì người bị trào ngược dạ dày thực quản có thể bổ sung những thực phẩm khác như lòng trắng trứng, bột yến mạch, bánh mì, sữa,… vào thực đơn bữa ăn hàng ngày cũng giúp giảm thiểu các triệu chứng bệnh và hỗ trợ quá trình điều trị bệnh thuận lợi hơn.

Thực phẩm nên kiêng

Những thực phẩm và đồ uống có tính axit được xem là nguyên nhân khiến trào ngược trở nên trầm trọng hơn. Chính vì vậy người bị trào ngược dạ dày cần tránh ăn những thực phẩm đó. Dưới đây là danh sách những loại thực phẩm mà người bị trào ngược dạ dày nên tránh:

  • Thực phẩm chứa nhiều axit: chanh, quất, ca, đu đủ xanh, đào, lựu, nho, việt quất hay các loại thực phẩm muối chua như dưa muối, cà muối, kim chi… có chứa hàm lượng axit cao. Vì vậy người bị trào ngược dạ dày nên tránh ăn nếu không muốn tình trạng bệnh trầm trọng hơn.
  • Thực phẩm chứa nhiều muối hoặc nhiều đường sẽ là tăng tiết dịch vị dạ dày, khiến bệnh càng trầm trọng hơn.
  • Dầu mỡ, chất béo là những thực phẩm người bị trào ngược không nên ăn do chúng gây khó tiêu, đầy bụng và dễ gây béo phì. Bên cạnh đó, việc ăn nhiều những loại thực phẩm này sẽ làm tăng co thắt thực quản, khiến hệ tiêu hóa bị ảnh hưởng nên thức ăn bị dồn ứ, người bệnh sẽ cảm giác buồn nôn và ợ hơi nhiều hơn.
  • Rượu, bia, đồ uống có ga là những thực phẩm mà người bị trào ngược dạ dày tuyệt đối nên tránh bởi những đồ uống này không chỉ làm giảm tiết dịch nhầy bảo vệ niêm mạc dạ dày mà còn là tác nhân gây tăng tiết axit trong dạ dày khiến tình trạng trào ngược càng trầm trọng hơn.

Trên đây là tổng hợp những thông tin cần biết về bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Trong trường hợp bị trào ngược dạ dày thực quản khi khắc phục bệnh bằng biện pháp điều chỉnh chế độ dinh dưỡng nhưng vẫn chưa khắc phục được thì người bệnh nên thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa để được điều trị dưới sự tư vấn của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không mua thuốc tự điều trị tại nhà bởi sẽ có thể gặp phải các phản ứng phụ nguy hiểm cho sức khỏe.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *